CD4: Voor Friedemann 1710-2010

Clavecimbel- en Orgelwerken van J.S.Bach, gespeeld door Henk van Zonneveld.

Vader Bach stelde voor zijn oudste zoon Wilhelm Friedemann in 1720 een Klavierbüchlein samen met kleine stukjes voor clavecimbel. De meeste hiervan componeerde Bach zelf, enkele werken nam hij over van gerespecteerde tijdgenoten.
Het zo ontstane boekje moest Wilhelm Friedemann studiemateriaal verschaffen om zich te ontwikkelen tot een vaardig klavierspeler.
Het boekje begint met een uitleg van het notenschrift, de sleutels en de versieringstekens. Bij de Applicatio (= vingerzetting) en de Praeambulum in g noteerde Bach uitvoerig de gewenste vingerzetting, waardoor het leerstellig karakter verder wordt onderstreept. Ook nu nog worden delen hiervan gebruikt voor het klavieronderwijs, zowel op piano, clavecimbel als orgel. Het heeft in de loop van 3 eeuwen zijn nut dus ruimschoots bewezen.
Behalve de kleine Preludes bevat het Klavierbüchlein vroege versies van de 2-stemmige Inventionen, korte composities over kleine ‘inventies’ of invallen die in beide stemmen worden uitgewerkt. De volgorde van de toonsoorten is niet zoals in de latere versie telkens een (halve) toon hoger, maar eerder didactisch opgezet van eenvoudig naar steeds meer gecompliceerd.

De koraalvoorspelen uit het Orgelbüchlein dateren al van omstreeks 1708, dus nog voordat Friedemann was geboren.  Dat hij ook hiermee werd opgevoed is zeer waarschijnlijk, maar een uitvoering in huize Bach zal toch vaak op clavecimbel hebben moeten plaatsvinden. Dat betekende dan wat behelpen met de pedaalpartij. Regelmatige studie-uurtjes in de Leipziger kerken zullen zeker op het muziekmenu van Friedemann gestaan hebben, want de pedaalpartijen van deze koralen zijn zodanig gecomponeerd dat een beginnende organist deze heel goed als oefenmateriaal kan gebruiken. Bach’s voorwoord wijst in ieder geval in die richting.
Ook de zes Triosonates zijn waarschijnlijk voor Friedemann gecomponeerd, maar daarvoor moest hij nog een aantal jaren doorleren. Toen deze Sonates klaar waren was Friedemann inmiddels 18 jaar oud, een redelijke leeftijd om deze muziek onder de knie te gaan krijgen, gezien de vereiste beenlengte voor het pedaalspel.

Deze CD geeft zo een indruk van de muzikale ontwikkeling van Wilhelm Friedemann en noopt misschien tot extra studeren om langs dezelfde weg naar een hoger doel te streven.

Rosanna is een Italiaans clavecimbel, in 1981 gebouwd door Hugo van Emmerik. Het is geen copie van een bestaand instrument, maar een eigen ontwerp met uitbundige versieringen in tropische houtsoorten en parelmoer.
De besnaring van beide 8-voetsregisters is van messing.

Applicatio, BWV 994
Praeambulum in C, BWV 924
Wer nur den lieben Gott lässt walten, BWV 691
Praeludium in d, BWV 926
Praeambulum in F, BWV 927
Praeambulum in g, BWV 930
Praeludium in F, BWV 928
Praeludium in C, BWV 924a
Praeludium in D, BWV 925
Praeludium in a, BWV 931
Fuge a 3 in C, BWV 953

Johanna, ook gebouwd door Hugo van Emmerik, is een exacte copie (behalve de beschildering van zangbodem en deksel) van het Johannes Dulcken clavecimbel uit 1747 dat in museum Het Vleeshuis te Antwerpen wordt bewaard. Johanna werd ‘geboren’ in 1975, heeft 2 achtvoetsregisters waarvan één met luit, en 1 viervoet.

Praeambulum I a 2 in C, BWV 772
Praeambulum II in d, BWV 775
Praeambulum III in e, BWV 778
Praeambulum IV in F, BWV 779
Praeambulum V in G, BWV 781
Praeambulum VI in a, BWV 784
Praeambulum VII in b, BWV 786
Praeambulum VIII in Bes, BWV 785
Praeambulum IX in A, BWV 783
Praeambulum X in g, BWV 782
Praeambulum XI in f, BWV 780
Praeambulum XII in E, BWV 777
Praeambulum XIII in Es, BWV 776
Praeambulum XIV in D, BWV 774
Praeambulum XV in c, BWV 773

Sebastiaan is gebouwd door René Nijsse naar een voorbeeld van het huisorgel van Jean Telder in Soest.
De dispositie luidt:
manuaal I:   C-f”’ gedekt 8′, prestant 4′, roerfluit 4′ (transmissie II), regaal 8′
manuaal II: C-f”’ holpijp 8′, roerfluit 4′, nasard 2 2/3′ (C – B 1 1/3′), octaaf 2′
pedaal:       C – d’ aangehangen; te koppelen aan manuaal I en II
manuaalkoppel, bas en discant

Dies sind die heilgen zehn Gebot, BWV 635
Vater unser im Himmelreich, BWV 636
Durch Adams Fall ist gantz verderbt, BWV 637
Es ist das Heyl uns kommen her, BWV 638
Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ, BWV 639
In dich hab ich gehoffet, Herr,   BWV 640
Wenn wir in höchsten Nöthen seyn,   BWV 641
Wer nur den lieben Gott lässt walten,   BWV 642
Alle Menschen müssen sterben, BWV 643
Ach wie flüchtig! Ach wie nichtig!,   BWV 644

Triosonate III in d, BWV 527
Andante
Adagio e dolce
Vivace

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.